خیلی از مادران شیرده وقتی میبینند نوزادشان بیقرار است، زیاد گریه میکند، شبها خوب نمیخوابد یا روی پوستش لکههای قرمز ظاهر میشود، اولین سوالی که به ذهنشان میرسد این است: «نکنه چیزی که خوردم به او آسیب زده؟»
یکی از شایعترین غذاهایی که در ایران باعث واکنش در نوزادان از طریق شیر مادر میشود، تخممرغ است.
حساسیت به تخممرغ در نوزادان از طریق شیر مادر (به اصطلاح Food protein-induced allergic proctocolitis یا واکنش غیر-IgE mediated) معمولاً در ماههای اول زندگی شروع میشود و متأسفانه خیلی وقتها دیر تشخیص داده میشود. مادر ممکن است هفتهها یا حتی ماهها با آزمون و خطا پیش برود تا بفهمد مشکل از کجاست.
علائم حساسیت نوزاد به تخم مرغ در شیر مادر معمولاً خیلی واضح نیستند؛ بیشتر به شکل مشکلات گوارشی، پوستی و بیقراری ظاهر میشوند تا یک واکنش آلرژیک شدید و ناگهانی.
در سالهای اخیر (تا ۲۰۲۶) گزارشها نشان میدهد که تخممرغ بعد از شیر گاو، دومین عامل شایع حساسیت غذایی از طریق شیر مادر در نوزادان زیر یک سال در بسیاری از کشورها از جمله ایران است.
اگر شما هم احساس میکنید بعد از خوردن تخممرغ حال فرزندتان بدتر میشود، این مقاله دقیقاً برای شماست. با هم علائم اصلی، زمان شروع، تفاوت آن با سایر مشکلات و مهمتر از همه قدمهای عملی برای مدیریت این وضعیت را مرور میکنیم.
حساسیت از طریق شیر مادر چگونه اتفاق میافتد؟
پروتئینهای تخممرغ (بهخصوص اووالبومین و اووموکوئید) میتوانند از روده مادر وارد جریان خون شوند و سپس از طریق شیر به نوزاد برسند.
حتی مقدار بسیار کم این پروتئینها (گاهی کمتر از یک گرم تخممرغ) برای نوزاد حساس کافی است تا واکنش ایجاد کند.
شایعترین علامت گوارشی: مدفوع خونی یا لکهدار
بسیاری از مادران میگویند: «مدفوع بچهام گاهی رگههای خون یا لکههای قرمز-قهوهای دارد».
این یکی از مشخصهترین علائم حساسیت به پروتئین تخممرغ (و شیر گاو) در نوزادان شیرده است که به آن proctocolitis میگویند.
معمولاً خون تازه یا مخلوط با مخاط دیده میشود، نه خونریزی شدید.
اسهال یا مدفوع شل و مکرر
مدفوع آبکی، کفآلود، بدبو یا حاوی تکههای هضمنشده یکی دیگر از نشانههای رایج است.
این حالت اغلب با دلپیچه و بیقراری همراه میشود، بهخصوص ۲ تا ۶ ساعت بعد از شیردهی.
کولیک شدید و بیقراری طولانی
نوزاد ساعتها گریه میکند، پاهایش را جمع میکند، کمرش را قوس میدهد و بهسختی آرام میشود.
اگر این بیقراری معمولاً بعد از خوردن تخممرغ توسط مادر تشدید میشود، احتمال ارتباط بالاست.
بثورات پوستی و اگزما
لکههای قرمز، خارشدار، پوستهپوسته یا اگزمایی روی صورت (بهخصوص گونهها)، پشت گردن، آرنج و زانو ظاهر میشود.
این ضایعات اغلب با خشکی پوست همراه هستند و ممکن است بعد از مصرف تخممرغ مادر بدتر شوند.
استفراغ مکرر یا رفلاکس شدید
بعضی نوزادان بعد از شیر خوردن بهطور مداوم بالا میآورند یا علائم رفلاکسشان (ریفلاکس، سرفه، خسخس) تشدید میشود.
این علامت معمولاً همراه با سایر نشانههای گوارشی دیده میشود.
کمخوابی و بیداریهای مکرر شبانه
نوزاد بهسختی به خواب عمیق میرود و هر ۱–۲ ساعت بیدار میشود و گریه میکند.
این حالت اغلب بهدلیل دلدرد یا خارش پوست است.
عدم افزایش وزن مناسب یا رشد کند
اگر نوزاد با وجود شیردهی کافی، وزنگیری ضعیف دارد یا منحنی رشدش کند شده، ممکن است بخشی از پروتئینهای غذایی باعث التهاب روده و کاهش جذب مواد مغذی شده باشند.
علائم کمتر شایع اما مهم
- تورم لبها یا اطراف دهان (بعد از تماس مستقیم مادر با تخممرغ و بوسیدن نوزاد)
- آبریزش بینی مداوم یا گرفتگی بینی بدون سرماخوردگی
- عفونتهای مکرر گوش میانی (در برخی موارد مرتبط با حساسیت غذایی)
- رفتارهای عصبی شدید (جیغ زدن ناگهانی، مشت کردن دستها)
چه زمانی علائم ظاهر میشوند؟
معمولاً ۲ تا ۲۴ ساعت بعد از مصرف تخممرغ توسط مادر شروع میشوند.
شایعترین زمان: ۴–۸ ساعت بعد از خوردن تخممرغ یا غذاهای حاوی آن (کیک، شیرینی، ماکارونی، سسها، نان تست تخممرغی).
از همین امروز اولین قدم را بردارید
اگر چند علامت از موارد بالا را در فرزندتان میبینید و مشکوک به تخممرغ هستید، سادهترین و مؤثرترین کار این است:
برای ۲ تا ۳ هفته کاملاً تخممرغ و تمام محصولات حاوی آن را از رژیم غذایی خود حذف کنید (حذف دقیق و نه کم کردن).
در این مدت یک دفترچه یادداشت ساده داشته باشید و زمان خوردن غذاها و وضعیت نوزاد را یادداشت کنید.
اگر علائم بهطور واضح بهتر شد، احتمالاً تخممرغ عامل اصلی بوده است.
بعد از این دوره حذف، میتوانید با مشورت پزشک کودکان یا متخصص آلرژی، تست چالش کنترلشده انجام دهید تا مطمئن شوید.
شما چه علائمی در فرزندتان دیدید که باعث شد به حساسیت به تخممرغ فکر کنید؟ تجربهتان را در بخش نظرات بنویسید؛ خیلی از مادران دیگر با خواندن تجربیات واقعی آرامش بیشتری پیدا میکنند.
